{"id":230,"date":"2024-12-01T16:00:17","date_gmt":"2024-12-01T15:00:17","guid":{"rendered":"https:\/\/hannakotowskakancelaria.pl\/?p=230"},"modified":"2025-03-11T14:04:25","modified_gmt":"2025-03-11T13:04:25","slug":"korekta-plci-metrykalnej-w-polskim-prawie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hannakotowskakancelaria.pl\/?p=230","title":{"rendered":"Korekta p\u0142ci metrykalnej w polskim prawie"},"content":{"rendered":"\n

UWAGA od dnia publikacji tego posta dosz\u0142o do wydania uchwa\u0142y S\u0105du Najwy\u017cszego z 4 marca 2025 roku, wp\u0142ywaj\u0105cej na podej\u015bcie do kwestii tranzycji p\u0142ciowej – wi\u0119cej: Tranzycja p\u0142ciowa w polskim prawie – wa\u017cna uchwa\u0142a<\/a> <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Korekta p\u0142ci metrykalnej to temat trudny i kontrowersyjny – i to w najmniejszym stopniu je\u015bli chodzi o kwestie prawne. To na kwestiach prawnych jednak si\u0119 skupmy.<\/p>\n\n\n\n

Brak w polskim prawie procedury dedykowanej wprost omawianemu zagadnieniu. Rozwi\u0105zanie wypracowane zosta\u0142o przez polskie orzecznictwo i polega na z\u0142o\u017ceniu pozwu o ustalenie, przewidzianego w art. 189 Kodeksu post\u0119powania cywilnego. <\/p>\n\n\n\n

Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie zawsze post\u0119powanie s\u0105dowe zako\u0144czy si\u0119 sukcesem – czasem z uwagi na zbyt s\u0142abe dowody, czasem – ze wzgl\u0119du na prezentowane przez s\u0105d pogl\u0105dy prawne (s\u0105d mo\u017ce np. nie zgodzi\u0107 si\u0119 z cytowan\u0105 powy\u017cej lini\u0105 orzecznicz\u0105). <\/p>\n\n\n\n

Kogo nale\u017cy wskaza\u0107 w pozwie?<\/span><\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Jako pozwanych osoba domagaj\u0105ca si\u0119 prawnej zmiany p\u0142ci musi wskaza\u0107 swoich rodzic\u00f3w, a je\u015bli rodzice nie \u017cyj\u0105 – w ich miejsce ustanowiony zosta\u0107 musi kurator (tak: Wyrok SN z 10.01.2019 r., II CSK 371\/18, OSNC 2019, nr 10, poz. 104.). Dlaczego? Dlatego, \u017ce wyrok uwzgl\u0119dniaj\u0105cy pow\u00f3dztwo o ustalenie stanowi\u0107 b\u0119dzie podstaw\u0119 ujawnienia zmiany p\u0142ci jedynie w akcie urodzenia powoda, w kt\u00f3rym wpisani s\u0105 jego rodzice (art. 60 p.a.s.c.).<\/p>\n\n\n\n

W przywo\u0142anym powy\u017cej wyroku S\u0105d Najwy\u017cszy wskaza\u0142, \u017ce pozwanymi w sprawie o ustalenie p\u0142ci nie b\u0119d\u0105 \u017cadne inne osoby – a wi\u0119c ani ma\u0142\u017conek, ani dzieci powoda (mimo, i\u017c w ich \u017cyciu ustalenie p\u0142ci odegra niew\u0105tpliwie znacz\u0105c\u0105 rol\u0119), bo nie figuruj\u0105 oni w akcie urodzenia odpowiednio ma\u0142\u017conka lub rodzica. Wzgl\u0105d na dobro innych, w szczeg\u00f3lno\u015bci na dobro ma\u0142oletnich dzieci, mo\u017ce mie\u0107 znaczenie przy rozpatrywaniu zasadno\u015bci pow\u00f3dztwa, ale nie oznacza, \u017ce osoby te musz\u0105 bra\u0107 udzia\u0142 w procesie. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce w orzecznictwie pojawia\u0142y si\u0119 tak\u017ce zdania odmienne. <\/p>\n\n\n\n

Co trzeba wykaza\u0107?<\/span><\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Aby dowie\u015b\u0107 zasadno\u015bci pow\u00f3dztwa wykaza\u0107 nale\u017cy przede wszystkim, \u017ce pow\u00f3d jest osob\u0105, u kt\u00f3rej wyst\u0119puje trwa\u0142e (kryterium trwa\u0142o\u015bci jest tutaj kluczowe) poczucie przynale\u017cno\u015bci do p\u0142ci odmiennej od tej, kt\u00f3ra jest wpisana w akcie urodzenia. Do wykazania wskazanego faktu przydatne b\u0119d\u0105 r\u00f3\u017cne \u015brodki dowodowe, jak zeznania \u015bwiadk\u00f3w czy przes\u0142uchanie samych stron. S\u0105d dopu\u015bci dow\u00f3d z opinii bieg\u0142ych seksuolog\u00f3w, psycholog\u00f3w i psychiatr\u00f3w, aby ustali\u0107 transseksualizm powoda i wykluczy\u0107 zaburzenia psychiczne, zaburzenia osobowo\u015bci etc. (korzystne b\u0119dzie tak\u017ce przed\u0142o\u017cenie prywatnie uzyskanych za\u015bwiadcze\u0144 i opinii lekarskich w tym zakresie).<\/p>\n\n\n\n

W ka\u017cdym pow\u00f3dztwie o ustalenie wykazany musi zosta\u0107 tak\u017ce interes prawny (\u201einteres prawny wyst\u0119puje wtedy, gdy sam skutek, jaki wywo\u0142a uprawomocnienie si\u0119 wyroku ustalaj\u0105cego, zapewni powodowi ochron\u0119 jego prawnie chronionych interes\u00f3w, czyli definitywnie zako\u0144czy sp\u00f3r istniej\u0105cy lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przysz\u0142o\u015bci, a jednocze\u015bnie interes ten nie podlega ochronie w drodze innego \u015brodka\u201d – M. Manowska [w:] A. Adamczuk, P. Pru\u015b, M. Radwan, M. Sie\u0144ko, E. Stefa\u0144ska, M. Manowska, Kodeks post\u0119powania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), LEX\/el. 2022, art. 189.).  Interes prawny w omawianym post\u0119powaniu wywie\u015b\u0107 mo\u017cna z faktu niepewno\u015bci sytuacji prawnej powoda, kt\u00f3ry czuje si\u0119 trwale zwi\u0105zany z p\u0142ci\u0105 inn\u0105, ni\u017c ujawniona w jego akcie urodzenia. Jednocze\u015bnie, polskie prawo nie przewiduje innej drogi do osi\u0105gni\u0119cia zamierzonego przez powoda celu.<\/p>\n\n\n\n

Skuteczno\u015b\u0107 pow\u00f3dztwa a operacyjna korekta p\u0142ci<\/span><\/strong><\/h6>\n\n\n\n

W wyroku z 19.01.2021 r., 2145\/16, X I Y v. RUMUNIA, LEX nr 3108029, Europejski Trybuna\u0142 Praw Cz\u0142owieka wskaza\u0142, \u017ce \u201eodmowa uznania prawnego przez krajowe organy w\u0142adzy zmiany p\u0142ci biologicznej skar\u017c\u0105cych ze wzgl\u0119du na nieprzeprowadzenie chirurgicznego zabiegu korekty p\u0142ci stanowi\u0142a nieuzasadnione naruszenie prawa skar\u017c\u0105cych do poszanowania ich \u017cycia prywatnego.\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Co wi\u0119cej, dopiero po uprawomocnieniu si\u0119 wyroku o zmianie p\u0142ci metrykalnej mo\u017cliwe b\u0119dzie przyst\u0105pienie przez lekarzy, oczywi\u015bcie za zgod\u0105 osoby transseksualnej, do zabiegu operacyjnej zmiany p\u0142ci – zabieg taki prowadzi\u0107 b\u0119dzie bowiem do skutk\u00f3w, kt\u00f3re w przypadku braku wyroku o zmianie p\u0142ci metrykalnej okre\u015bli\u0107 mo\u017cna by jako ci\u0119\u017cki uszczerbek na zdrowiu (a wi\u0119c przest\u0119pstwo).<\/p>\n\n\n\n

Jakie b\u0119d\u0105 skutki orzeczenia zgodnego z \u017c\u0105daniem?<\/span><\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Jak wskaza\u0142 S\u0105d Najwy\u017cszy w przytaczanym ju\u017c postanowieniu, \u201ew przypadku ustalenia w wyroku, \u017ce nast\u0105pi\u0142a zmiana p\u0142ci cz\u0142owieka, orzeczenie takie dzia\u0142a ze skutkiem ex nunc i jest podstaw\u0105 do ujawnienia tej okoliczno\u015bci w aktach stanu cywilnego w formie wpisu dodatkowego na podstawie art. 21 ustawy z 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Oznacza to, \u017ce w akcie urodzenia powoda wpisana zostanie p\u0142e\u0107 inna ni\u017c dotychczas, a o wyroku uczyniona zostanie stosowna wzmianka. Co wa\u017cne, zmiana p\u0142ci nie wp\u0142ywa na przyk\u0142ad na stosunek mi\u0119dzy dokonuj\u0105cym korekty p\u0142ci rodzicem a dzie\u0107mi  – \u201eWyrok ustalaj\u0105cy p\u0142e\u0107 rodzica nie stanowi podstawy do dokonania wzmianki dodatkowej w akcie urodzenia dziecka urodzonego przed uprawomocnieniem si\u0119 tego wyroku. Wyrok ten nie wp\u0142ywa te\u017c na zakres praw rodzicielskich. Prawa i obowi\u0105zki dziecka wobec rodzic\u00f3w i rodzic\u00f3w wobec dziecka s\u0105 takie same bez wzgl\u0119du na p\u0142e\u0107 dziecka i bez wzgl\u0119du na p\u0142e\u0107 jego rodzica.\u201d<\/em> (Wyrok SN z 10.01.2019 r., II CSK 371\/18, OSNC 2019, nr 10, poz. 104.).<\/p>\n\n\n\n

Po uprawomocnieniu si\u0119 pow\u00f3dztwa kierownik w\u0142a\u015bciwego urz\u0119du stanu cywilnego dokona stosownych zmian w akcie urodzenia – zmieni si\u0119 imi\u0119 i (ewentualnie) nazwisko, jak r\u00f3wnie\u017c ujawniona na akcie p\u0142e\u0107. Osoba zainteresowana wyst\u0105pi\u0107 musi tak\u017ce o nadanie nowego numeru PESEL (w numerze PESEL \u201czakodowana\u201d jest informacja o p\u0142ci). <\/p>\n\n\n\n

Wymogi formalne pozwu<\/strong><\/span><\/h6>\n\n\n\n

Pozew z\u0142o\u017cy\u0107 trzeba b\u0119dzie do s\u0105du okr\u0119gowego w\u0142a\u015bciwego ze wzgl\u0119du na miejsce zamieszkania rodzic\u00f3w (tj. pozwanych) wraz z dowodem uiszczenia op\u0142aty 600 z\u0142otych. <\/p>\n\n\n\n

Ciekawe orzeczenia<\/span><\/strong><\/h6>\n\n\n\n
    \n
  • Wyrok ETPC z 19.01.2021 r., 2145\/16, X I Y v. RUMUNIA, LEX nr 3108029.<\/li>\n\n\n\n
  • Wyrok SN z 10.01.2019 r., II CSK 371\/18, OSNC 2019, nr 10, poz. 104.<\/li>\n\n\n\n
  • Postanowienie SN z 22.03.1991 r., III CRN 28\/91, LEX nr 519375.<\/li>\n\n\n\n
  • Uchwa\u0142a SN z 22.09.1995 r., III CZP 118\/95, OSNC 1996, nr 1, poz. 7.<\/li>\n\n\n\n
  • Wyrok S\u0105du Okr\u0119gowego w Warszawie z 29.09.2021 r., I C 1586\/21, LEX nr 3280671.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    UWAGA od dnia publikacji tego posta dosz\u0142o do wydania uchwa\u0142y S\u0105du Najwy\u017cszego z 4 marca 2025 roku, wp\u0142ywaj\u0105cej na podej\u015bcie do kwestii tranzycji p\u0142ciowej – wi\u0119cej: Tranzycja p\u0142ciowa w polskim prawie – wa\u017cna uchwa\u0142a Korekta p\u0142ci metrykalnej to temat trudny i kontrowersyjny – i to w najmniejszym stopniu je\u015bli chodzi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[30,31],"class_list":["post-230","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-prawo-rodzinne","tag-akt-stanu-cywilnego","tag-korekta-plci-metrykalnej"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hannakotowskakancelaria.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/230","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hannakotowskakancelaria.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hannakotowskakancelaria.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hannakotowskakancelaria.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hannakotowskakancelaria.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=230"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/hannakotowskakancelaria.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/230\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":507,"href":"https:\/\/hannakotowskakancelaria.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/230\/revisions\/507"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hannakotowskakancelaria.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=230"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hannakotowskakancelaria.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=230"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hannakotowskakancelaria.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=230"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}