Zniszczenie odpisu testamentu notarialnego nie stanowi większego problemu – można wystąpić do kancelarii notarialnej o wydanie kolejnego egzemplarza. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja, gdy zniszczeniu lub zagubieniu ulegnie testament własnoręczny, a jego autor już nie żyje bądź nie jest w stanie sporządzić kolejnego dokumentu. Jeśli nasze prawa do spadku oparte są na zgubionym lub zniszczonym testamencie własnoręcznym, sytuacja staje się problematyczna.
Testament jako podstawa dziedziczenia
Po śmierci spadkodawcy każdy testament sporządzony przez osobę zmarłą jest otwierany i ogłaszany (także testamentów odwołanych lub nieważnych). Czynności tych dokonuje sąd lub notariusz, odczytując treść dokumentu i odnotowując do protokołu jego stan techniczny, datę sporządzenia i dane osoby składającej. Następnie, jeśli testament nie zostanie skutecznie zakwestionowany i nie ma innych przeszkód (np. oświadczenie o odrzuceniu spadku) stwierdzone zostanie nabycie spadku przez wskazanego spadkobiercę.
By otworzyć testament, sąd/notariusz, musi dysponować oryginałem dokumentu – żaden organ nie uczyni tego na podstawie kserokopii bądź samej tylko relacji uczestników. Fizyczny brak testamentu, a tym samym niemożność jego otwarcia i ogłoszenia nie musi jednak oznaczać, że sprawa jest zakończona…
Czy zniszczenie testamentu zawsze oznacza jego unieważnienie?
Nie. Kluczowe znaczenie ma to, kto zniszczył testament i z jakim zamiarem.
- Jeżeli zrobił to sam spadkodawca, chcąc w ten sposób odwołać testament, dokument przestaje obowiązywać.
- Jeżeli testament został zniszczony przypadkowo lub przez osobę trzecią (nawet celowo, by uniemożliwić dziedziczenie – co, swoją drogą, stanowić może przestępstwo z art. 276 Kodeksu karnego), testament co do zasady wciąż obowiązuje, o ile możliwe jest ustalenie treści ostatniej woli.
Jak ustalić treść utraconego testamentu?
W razie zagubienia lub zniszczenia testamentu spadkobiercy mogą w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku (lub o uchylenie lub zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku) wykazywać jego istnienie oraz treść wszystkimi dostępnymi środkami dowodowymi, w szczególności:
- zeznaniami świadków,
- przesłuchaniem uczestników postępowania,
- prywatną korespondencją i notatkami,
- szkicem testamentu, projektem lub kopią (jeżeli istnieje).
Na podstawie zgromadzonych dowodów sąd może odtworzyć treść testamentu i stwierdzić nabycie spadku zgodnie z wolą spadkodawcy.
Praktyka
Choć przepisy przewidują możliwość odtworzenia treści testamentu, w praktyce bywa to trudne – ciężko jest ustalić treść oświadczenia woli z wystarczającą precyzją. Z tego względu testament własnoręczny warto niezwłocznie zdeponować u notariusza lub w sądzie, by uniknąć ryzyka jego utraty lub zniszczenia.
Podsumowanie
Zgubienie lub zniszczenie testamentu własnoręcznego nie oznacza automatycznie utraty prawa do spadku. Kluczowe jest ustalenie, kto i z jakim zamiarem zniszczył dokument. Jeżeli nie uczynił tego sam spadkodawca w celu odwołania testamentu, jego treść można próbować odtworzyć w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, wykorzystując dostępne środki dowodowe. W praktyce proces ten bywa trudny, dlatego testament warto zawczasu bezpiecznie zdeponować, np. u notariusza lub w sądzie.
Przydatne orzeczenia:
- Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 29 maja 1987 r., sygn. Akt III CZP 25/87
- Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 362/18
- Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 16 kwietnia 1999 r., sygn. akt II CKN 255/98
0 komentarzy