W życiu często bywa tak, że ludzie są zgodni – dopóki nie trzeba się dzielić pieniędzmi. Szczególnie trudne emocje pojawiają się wtedy, gdy do podziału majątku przystępują członkowie rodziny, a sprawa dotyczy spadku po bliskim zmarłym. Żałoba miesza się z chęcią ochrony własnych interesów, a wola zmarłego – z poczuciem pokrzywdzenia. Jak uniknąć rodzinnego rozłamu po śmierci? Oto pięć sposobów, jak zawczasu zadbać o spokój w rodzinie i uniknąć sporów o spadek.
1. Testament
Najważniejszy krok to pozostawić ważny i przemyślany testament, w którym jasno określimy, komu i co chcemy przekazać. Możemy tu wykorzystać szereg rozwiązań – nie tylko zwykłe wskazanie spadkobiercy/spadkobierców, ale także np. zapisy windykacyjne (czyli przypisanie konkretnego składnika majątku, np. nieruchomości, konkretnej osobie) czy powołanie wykonawcy testamentu – osoby, która będzie zarządzać spadkiem, spłaci długi spadkowe, a następnie wyda spadkobiercom majątek spadkowy.
Kiedy każdy spadkobierca wie, jaka część majątku jest mu przeznaczona, ryzyko konfliktu znacznie maleje.
Więcej o tym, jak napisać testament: Rozporządzenia w testamencie własnoręcznym oraz Formy testamentu
2. Umowy za życia
Dobrym sposobem na uniknięcie sporów może być rozporządzenie majątkiem jeszcze za życia, np. poprzez darowizny dla poszczególnych członków rodziny.
W kwestii darowizn warto pamiętać o jednej kwestii: zgodnie z art. 1039 Kodeksu cywilnego, przy dziedziczeniu ustawowym spadkobiercy muszą zaliczyć otrzymane darowizny na schedę spadkową. W praktyce oznacza to, że przy podziale spadku mogą pojawić się dokładne „rozliczenia”, kto co dostał i kiedy.
Rozwiązaniem jest dodanie w umowie darowizny klauzuli, że przekazana rzecz nie będzie zaliczana na schedę spadkową.
Przykład klauzuli: Darczyńca zwalnia Obdarowanego z obowiązku zaliczenia przedmiotu darowizny na schedę spadkową po Darczyńcy.
W kwestii stosunków małżeńskich majątkowych, szczególnie w sytuacjach bardziej skomplikowanych, dobrym rozwiązaniem może okazać się zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej (na przykład o rozdzielności majątkowej). Wtedy kwestia tego, co było wspólne, a co należało wyłącznie do jednego z małżonków, będzie bardziej przejrzysta.
Jeśli natomiast jeden ze spadkobierców nie jest zainteresowany dziedziczeniem i w tym zakresie zgadza się ze spadkodawcą, obie strony mogą zawrzeć umowę o zrzeczenie się dziedziczenia (koniecznie w formie aktu notarialnego). O ile w umowie nie zostanie inaczej postanowione, zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się.
Kolejnym sposobem na uniknięcie konfliktów jest zawarcie umowy dożywocia. Polega ona na przeniesieniu własności nieruchomości w zamian za zapewnienie zbywcy dożywotniego utrzymania – np. mieszkania, wyżywienia, opieki czy pogrzebu. Po śmierci zbywcy nieruchomość przekazana w drodze dożywocia nie wchodzi do masy spadkowej, a więc nie podlega późniejszym rozliczeniom między spadkobiercami.
3. Umiejętne wydziedziczenie
Zdarza się, że w rodzinie jest osoba, którą – z określonych powodów – chcemy wyłączyć ze spadku. W takiej sytuacji można zastosować wydziedziczenie w testamencie, ale tylko wtedy, gdy spełnione są określone przesłanki.
Wydziedziczenie jest dopuszczalne, jeżeli uprawniony do zachowku:
- uporczywie postępuje wbrew zasadom współżycia społecznego,
- dopuścił się wobec spadkodawcy lub jego bliskich umyślnego przestępstwa,
- uporczywie nie dopełnia wobec spadkodawcy obowiązków rodzinnych.
Warto zawczasu zabezpieczyć dowody, które potwierdzają te okoliczności – np. korespondencję, dokumenty, zeznania świadków. W praktyce sądowej to spadkobierca, po otrzymaniu pozwu o zachowek, będzie musiał wykazać, że wydziedziczenie było uzasadnione. Im więcej czasu upłynie, tym trudniej będzie mu to udowodnić.
4. Polisa ubezpieczeniowa ze wskazaniem uprawnionego
Środki z polisy nie wchodzą do spadku – trafiają bezpośrednio do wskazanych osób. To prosty sposób, by przekazać część majątku (np. środki finansowe) poza procedurą działu spadku i uniknąć sporów o ich podział.
5. Przejrzystość w dokumentach i szczere rozmowy z bliskimi
Na koniec – rzecz często bagatelizowana, a bardzo ważna: porządek w papierach i szczerość z bliskimi (oczywiście w granicach potrzeby i możliwości). Jeśli spadkobiercy nie będą mieli wątpliwości, co wchodzi w skład majątku, gdzie są rachunki, akty własności czy długi – ryzyko konfliktu maleje. Brak porządku często prowadzi do wzajemnych oskarżeń o ukrywanie majątku, a nawet o kradzież. Zmusza też spadkobierców do trudnych czasem poszukiwań.
Warto też nie ukrywać przed rodziną zadłużenia – dzięki temu po śmierci łatwiej będzie podjąć decyzję, czy spadek przyjąć, czy odrzucić (na co spadkobiercy mają 6 miesięcy od chwili dowiedzenia się o dziedziczeniu).
Jeśli mimo wszystko po śmierci spadkodawcy dojdzie do niejasności, spadkobiercy mogą wnioskować o zabezpieczenie spadku lub spis inwentarza. W obu przypadkach im większy porządek pozostawił zmarły, tym szybciej da się ustalić skład majątku.
Podsumowanie
Nie jedna pozornie zgrana i zgodna rodzina rozpadła się przez spory o spadek. Najczęściej nie z chciwości, lecz z przekonania, że komuś „należy się więcej”. Dlatego warto już za życia jasno określić swoją wolę, sporządzić testament i uporządkować sprawy majątkowe. To najlepszy sposób, by po naszej śmierci zamiast konfliktów – pozostała pamięć i spokój.
0 komentarzy